Sejarah pengumpulan Al-Quran, variasi teks, manuskrip awal, dan persoalan sama ada pemeliharaan Al-Quran berlaku sebagaimana yang sering didakwa.

 

Pengenalan

Bagi umat Islam, Al-Quran merupakan wahyu terakhir daripada Allah dan kitab yang dipelihara secara sempurna. Ramai juga percaya bahawa setiap mushaf Al-Quran yang wujud hari ini adalah sama seratus peratus dengan apa yang dibacakan oleh Muhammad lebih 1,400 tahun dahulu.

Namun, apabila sejarah awal Islam, manuskrip-manuskrip kuno, ilmu Qira’at, dan kandungan Al-Quran sendiri diteliti, beberapa persoalan penting mula timbul. Bagaimanakah Al-Quran dikumpulkan? Mengapa terdapat pelbagai bacaan yang berbeza? Adakah semua naskhah Al-Quran benar-benar sama? Dan bagaimana semua ini dibandingkan dengan dakwaan bahawa Al-Quran dipelihara tanpa sebarang perubahan?

Artikel ini mengkaji persoalan tersebut berdasarkan sejarah Islam, kandungan Al-Quran, dan penemuan akademik moden.

Bagaimana Al-Quran Dikumpulkan?

Perkataan “Quran” bermaksud “bacaan”. Semasa hayat Muhammad, ayat-ayat yang dibacanya tidak dikumpulkan dalam sebuah kitab lengkap seperti yang dikenali hari ini. Sebaliknya, para pengikutnya menulis ayat-ayat tersebut pada pelbagai bahan yang tersedia seperti kulit binatang, tulang, pelepah tamar, batu, dan bahan-bahan lain.

Selepas kematian Muhammad, ramai penghafal Al-Quran terbunuh dalam peperangan. Keadaan ini menimbulkan kebimbangan bahawa sebahagian bacaan mungkin hilang. Oleh itu, usaha mengumpulkan ayat-ayat tersebut ke dalam satu naskhah mula dilakukan.

Beberapa tahun kemudian, pada zaman Khalifah Uthman, timbul laporan bahawa umat Islam di wilayah-wilayah yang berbeza membaca Al-Quran dengan cara yang tidak seragam. Bagi mengelakkan perpecahan, Uthman mengarahkan satu teks piawai disediakan dan salinan-salinan lain dimusnahkan.

Peristiwa ini menjadi asas kepada apa yang dikenali sebagai Mushaf Uthmani dan sering dirujuk dalam perbincangan mengenai sejarah pemeliharaan Al-Quran.

 

Dakwaan-Dakwaan Besar Mengenai Al-Quran

Al-Quran membuat beberapa dakwaan penting mengenai dirinya sendiri.

Antaranya:

• Al-Quran mengesahkan kitab-kitab terdahulu seperti Taurat dan Injil (10:37, 12:111, 46:12).
• Al-Quran berasal daripada Allah dan tersimpan pada Lauh Mahfuz di syurga (85:21-22).
• Tiada siapa yang dapat mengubah kalam Allah (18:27).
• Al-Quran bebas daripada percanggahan dan kesilapan (4:82, 39:23, 39:28).
• Orang yang beriman hendaklah percaya kepada kitab-kitab terdahulu dan juga Al-Quran (2:4).

Malah dalam Surah Yunus 10:94, Muhammad diperintahkan supaya bertanya kepada mereka yang membaca kitab-kitab terdahulu jika timbul keraguan mengenai wahyu yang diterimanya.

Dari sudut Kristian, ayat-ayat ini sering dianggap penting kerana Al-Quran bukan sahaja mengiktiraf kewujudan Taurat dan Injil, malah mengaitkan dirinya dengan wahyu yang telah diberikan sebelum kedatangannya.

Ayat Yang Diganti dan Konsep Nasakh

Salah satu persoalan yang sering dibangkitkan ialah konsep nasakh, iaitu penggantian sesuatu ayat dengan ayat yang lain.

Al-Quran menyatakan:

“Apa sahaja ayat yang Kami mansukhkan atau Kami jadikan manusia melupakannya, Kami datangkan yang lebih baik atau yang seumpamanya.” (Surah Al-Baqarah 2:106)

Selain itu, Surah An-Nahl 16:101 menyebut bahawa apabila satu ayat digantikan dengan ayat yang lain, terdapat pihak yang menuduh Muhammad mengada-adakan wahyu tersebut.

Satu contoh yang sering dibincangkan ialah perubahan arah kiblat daripada Baitulmaqdis kepada Mekah (2:142-143). Menurut Al-Quran, perubahan itu berfungsi sebagai ujian untuk membezakan mereka yang benar-benar beriman daripada mereka yang berpaling.

Bagi pengkritik, persoalan yang timbul ialah mengapa wahyu yang sempurna perlu diubah. Bagi ulama Islam pula, perubahan tersebut merupakan sebahagian daripada hikmah dan perancangan Allah.

Ayat-Ayat Syaitan

Satu lagi isu yang sering dibahaskan ialah kisah yang dikenali sebagai “Ayat-Ayat Syaitan”.

Menurut beberapa sumber sejarah Islam awal, terdapat dakwaan bahawa Muhammad pernah mengucapkan beberapa ayat yang kemudiannya dianggap bukan wahyu daripada Allah tetapi berasal daripada syaitan. Ayat-ayat tersebut kemudiannya ditarik balik dan digantikan.

Surah Al-Hajj 22:52-53 sering dikaitkan dengan perbincangan ini kerana ia menyebut bahawa syaitan pernah mencampurkan sesuatu ke dalam penyampaian para nabi sebelum Allah membatalkannya.

Walaupun perbahasan mengenai kesahihan riwayat ini berterusan sehingga hari ini, isu tersebut tetap menjadi salah satu topik yang paling kontroversi dalam sejarah Islam awal.

Mengapa Ada Yang Menolak Al-Quran Pada Zaman Muhammad?

Al-Quran sendiri merekodkan pelbagai tuduhan yang dilemparkan terhadap Muhammad oleh masyarakat sezamannya.

Antara tuduhan tersebut ialah:

• Muhammad diajar oleh orang lain (16:103).
• Muhammad mencipta sendiri ayat-ayat yang dibacanya (25:4, 46:8, 52:33).
• Muhammad dirasuk atau terkena sihir (25:8, 68:51).
• Muhammad dianggap gila (11:53-54, 68:2).
• Kandungan Al-Quran dianggap sekadar cerita lama dan dongeng masyarakat terdahulu (16:24, 25:5, 68:15, 83:13).

Sudah tentu Al-Quran menolak semua tuduhan tersebut. Namun kewujudan tuduhan-tuduhan ini menunjukkan bahawa persoalan mengenai sumber Al-Quran bukanlah sesuatu yang baru. Ia telah diperdebatkan sejak zaman Muhammad sendiri.

Benarkah Hanya Ada Satu Al-Quran?

Ramai orang beranggapan bahawa hanya terdapat satu versi Al-Quran di seluruh dunia.

Namun dalam tradisi Islam sendiri, terdapat sistem yang dikenali sebagai Qira’at.

Secara rasmi terdapat sepuluh Qira’at mutawatir yang diiktiraf. Setiap Qira’at mempunyai dua perawi utama. Ini menghasilkan sekurang-kurangnya dua puluh bentuk bacaan yang berbeza.

Apabila bacaan-bacaan lain turut diambil kira, jumlah variasi yang direkodkan melebihi tiga puluh bentuk teks dan bacaan.

Dua yang paling terkenal ialah:

Hafs ‘an ‘Asim – digunakan oleh majoriti umat Islam di seluruh dunia.

Warsh ‘an Nafi’ – digunakan secara meluas di Afrika Utara dan beberapa bahagian Afrika Barat.

Apakah Perbezaan Antara Naskhah-Naskhah Ini?

Sering kali dikatakan bahawa perbezaan antara Qira’at hanyalah loghat atau cara sebutan.

Walau bagaimanapun, kajian terhadap teks menunjukkan bahawa terdapat juga perbezaan pada perkataan, huruf, dan struktur ayat tertentu.

Perbezaan Titik Huruf

Dalam tulisan Arab awal, huruf-huruf tidak mempunyai titik seperti yang digunakan hari ini.

Contohnya dalam Surah Al-Baqarah 2:259:

Hafs:
“Kami membina atau mengangkatnya semula.”

Warsh:
“Kami menghidupkannya semula.”

Walaupun tema keseluruhannya hampir sama, perkataan yang digunakan tidak serupa.

Perbezaan Tatabahasa

Dalam Surah Ali Imran 3:81:

Hafs:
“Aku memberikan kamu.”

Warsh:
“Kami memberikan kamu.”

Perbezaan ini melibatkan kata ganti diri yang berbeza dalam teks.

Penambahan atau Pengurangan Huruf

Dalam Surah Ali Imran 3:133:

Hafs:
“Dan segeralah kamu.”

Warsh:
“Segeralah kamu.”

Perbezaan ini mungkin kelihatan kecil, tetapi ia menunjukkan bahawa teks yang digunakan tidak semestinya sama huruf demi huruf.

Manuskrip Kuno dan Bukti Sejarah

Penemuan manuskrip awal seperti Manuskrip Birmingham dan Palimpsest Sana’a telah memberikan maklumat yang penting kepada para pengkaji.

Kajian menunjukkan bahawa rangka asas teks Al-Quran kekal stabil sejak abad pertama Hijrah.

Namun begitu, Palimpsest Sana’a juga menunjukkan kewujudan lapisan teks yang dipadam dan digantikan dengan teks lain. Lapisan bawah tersebut mengandungi beberapa perbezaan pada perkataan dan susunan berbanding teks standard yang digunakan hari ini.

Penemuan ini menunjukkan bahawa variasi teks memang wujud pada peringkat awal sebelum proses penyeragaman dilakukan.

Pandangan Akademik dan Pandangan Islam

Sarjana akademik moden biasanya melihat variasi teks ini sebagai bukti bahawa Al-Quran melalui proses perkembangan, penyuntingan, dan penstandardan sebelum mencapai bentuk yang digunakan pada hari ini.

Menurut pandangan ini, tindakan Khalifah Uthman menyeragamkan mushaf menunjukkan bahawa variasi teks telah wujud dalam komuniti Islam awal.

Sebaliknya, ulama Islam menegaskan bahawa variasi tersebut bukanlah kesilapan atau percanggahan. Mereka berpendapat bahawa semua Qira’at yang sah berasal daripada Muhammad sendiri dan mewakili kepelbagaian bacaan yang dibenarkan oleh Allah.

Dalam pandangan Islam tradisional, variasi ini dianggap sebagai kekayaan makna dan bukannya bukti kerosakan teks.

Perbandingan Dengan Bible

Perbahasan mengenai pemeliharaan teks sering digunakan oleh umat Islam untuk mengkritik Bible.

Namun terdapat satu perbezaan penting.

Sarjana Kristian secara terbuka mengakui kewujudan ribuan manuskrip Bible yang mengandungi variasi teks kecil. Variasi tersebut didokumentasikan, dikaji, dan dibincangkan secara terbuka dalam bidang kritikan teks.

Sebaliknya, ramai umat Islam tidak menyedari bahawa Al-Quran juga mempunyai sejarah variasi bacaan, manuskrip yang berbeza, dan proses penstandardan yang panjang.

Ini tidak semestinya membuktikan bahawa Al-Quran salah atau Bible benar. Namun ia menunjukkan bahawa dakwaan “Bible telah berubah tetapi Al-Quran tidak pernah berubah langsung” adalah jauh lebih kompleks daripada yang sering digambarkan.

Kesimpulan

Al-Quran mendakwa dirinya sebagai wahyu yang sempurna, bebas daripada kesilapan, mengesahkan kitab-kitab terdahulu, dan dipelihara oleh Allah sendiri.

Pada masa yang sama, sejarah Islam awal menunjukkan bahawa Al-Quran melalui proses pengumpulan, penyusunan, penyeragaman, dan pemeliharaan oleh manusia selepas kematian Muhammad. Kajian terhadap manuskrip kuno dan ilmu Qira’at juga menunjukkan kewujudan pelbagai bacaan dan variasi teks yang diiktiraf dalam tradisi Islam sendiri.

Persoalan yang akhirnya perlu dijawab oleh setiap pembaca ialah:

Jika Al-Quran dipelihara secara sempurna tanpa sebarang perubahan, bagaimana kewujudan pelbagai Qira’at, ayat yang digantikan, dan variasi manuskrip awal harus difahami?

Dan jika Al-Quran mengesahkan kitab-kitab terdahulu, apakah asas yang digunakan untuk menolak kesahihan Bible yang telah wujud berabad-abad sebelum kemunculan Islam?

Jawapan kepada persoalan-persoalan ini memerlukan penelitian yang jujur terhadap sejarah, manuskrip, dan dakwaan yang dibuat oleh kedua-dua kitab tersebut.